PEŞİN HÜKÜM (SU’İ ZAN)

Menfur saldırılarda vefat eden şehitlerimize rahmetle yazıma başlayayım… Bu kanı akıtan piyon zihniyette biliyor ki; uğraşları boşuna ama İnşallah er geç bitecekler… Fakat her iki taraftan da bir sürü masum gittikten sonra.

Peşin hükümlü olmak, bir kişi ya da olaya ilişkin yeterli bir  bilgi edinmeden, önceden, peşin bir karara varmış  olma durumudur. Toplumun  küçüklükten itibaren kulağımıza  fısıldadığı her  kelime ve sunduğu her resim, peşin hükümlü olmamızın alt yapısını oluşturmuştur. Peşin hüküm, insanların düşüncesizliğine bir  kılıftır. Su-i zannın pusulasıdır. En adaletsiz yargı önyargıdır, peşin hükümdür…

Peşin hüküm, yani önyargı bireylere, düşüncelere, belirli bir insan topluluğuna ya da nesnelere ilişkin olabilir. Önyargılar kişinin, topluluğun ve  nesnenin  karşısında olmak ya da yanında olmak  biçiminde ortaya çıkabilir. Ama genellikle olumsuz, yani karşı olmak  biçimi ağır basar. Bazen da acele karar vermekten kaynaklanır. Bir iki tecrübeden hemen genel geçer bir hüküm çıkartılır. Eğer önyargılar davranışa dönüşür ise, artık bunun adı dışlamadır. Yani önyargı bir tutum, dışlama ise bir davranıştır. Peşin hüküm,  bazen belli gerekçelere ve ön bilgilere dayansa da, haklı gerekçesi olmadan diğerlerinin kötü olduğunu düşünmek, önyargının nefret boyutudur.  Bir taraf tutma biçimidir. Sakız gibidir, bir kez bulaştı mı uzar gider, yapışır kalır ve çok şişerse suratınıza patlar. Yemeğin tadına bakmadan tuz atan adam önyargının ordusuna katılmış bir neferdir.

Önyargıların baskın olduğu toplumlarda, kendini ifade edebilmek kurak topraklarda gül yetiştirmekten daha zordur. Dünya üzerinde oynanan çok sinsi ve egoist politikalar toplumların belli olaylara karşı önyargılı olmaları için her yolu denemekten çekinmemektedir. Toplamı önyargılı kişilerden oluşan böyle toplumlar, bir tür esir kampındadırlar. Yüzyıl önce ne ise bugün de böyledir. Yüz yıl sonra da  böyle olacaktır. Zihnimiz böyle empoze önyargıların esiri ise hiçbir zaman gerçekleri göremeyiz. Kur’an-ı Kerim’de ‘’Hislerinize uyup adaletten sapmayın’’(Nisa-135) buyrularak peşin hükümlü bir hayat için yol gösterilir.

Güzel bir anektot yada kıssadan hisse..Bir zamanlar  dört oğlu olan bir bilge kişi varmış. Çocuklarına acele ve erken karar  vermemelerini ve önyargılı  olmamalarını öğretmek için onları eğitmek istemiş. Her birini sırayla uzak bir yerde bulunan  ağacın yanına gidip ona bakmak için göndermiş İlk oğlan kışın gitmiş, ikincisi  İlkbaharda, üçüncüsü yazın, sonuncusu sonbaharda gitmiş. Sonra bir gün hepsini  bir araya toplamış ve ne gördüklerini sormuş. İlk oğlan ağacın çirkin, yaşlı ve kupkuru olduğunu söylemiş. İkinci oğlan, “Hayır yeşillikle doluydu ve canlıydı,” demiş. Üçüncü oğlan başka fikirdeymiş, “Çiçekleri vardı ve kokusuyla görüntüsüyle o kadar muhteşemdi ki, daha önce hiç böyle bir güzellik görmemiştim,” demiş. Sonuncu oğlan, hepsinin de haksız olduğunu ve ağacın meyvelerle dolu, canlı ve hayat taşıyor olduğunu bildirmiş. Yaşlı adam oğullarına hepsinin haklı olduğunu söylemiş, çünkü hepsi farklı mevsimlerde bu ağacı görmeye gitmişlermiş. Onlara; “bir ağacı veya bir insanı, kısa bir süre veya bir mevsim tanıdıktan sonra yargılayamayacaklarını ve  neye sahip olup olmadıklarını güzelce anlatmış.”

Sizlerde hayatı ve insanları  bir mevsime bakarak  yargılamayın.  İlk defa gördüğünüz bir insanın  ya da karşılaştığımız biri durum hakkında söz söylemekte acele etmeyin. İyi bir gözlemci olun. Hayatı analiz ederken etiketlemeden yolunuza devam edin. İnsanların ırkına, cinsiyetine, tuttuğu takıma, parmağındaki yüzüğün türüne ya da  bıyığının kesimine  bakarak değerlendirmeyin. Empati yapın. Başkalarının açtığı önyargı yolundan gitmek zorunda olmadığınızı bilin. Atoma bile hükmetmekten bahseden insan,  önyargılarına ve peşin hükümlülüğüne   neden hükmedemesin ki?

Selem ve dua…

Şeref Işık
Şeref Işıkseref@haber49.com.tr

HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

Yorum Yok

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.